सामवेदः/कौथुमीया/संहिता/पूर्वार्चिकः/छन्द आर्चिकः/1.1.4 चतुर्थप्रपाठकः

 

इम इन्द्राय सुन्विरे सोमासो दध्याशिरः ।

तां आ मदाय वज्रहस्त पीतये हरिभ्यां याह्योक आ ॥ २९३ ॥

इम इन्द्र मदाय ते सोमाश्चिकित्र उकिथनः ।

मधोः पपान उप नो गिरः शृणु रास्व स्तोत्राय गिर्वणः ॥ २९४ ॥

आ त्वा३द्य सबर्दुघां हुवे गायत्रवेपसं ।

इन्द्रं धेनुं सुदुघामन्यामिषमुरुधारामरङ्कृतं ॥ २९५ ॥

न त्वा बृहन्तो अद्रयो वरन्त इन्द्र वीडवः ।

यच्छिक्षसि स्तुवते मावते वसु न किष्टदा मिनाति ते ॥ २९६ ॥

क ईं वेद सुते सचा पिबन्तं कद्वयो दधे ।

अयं यः पुरो विभिनत्योजसा मन्दानः शिप्र्यन्धसः ॥ २९७ ॥

यदिन्द्र शासो अव्रतं च्यावया सदसस्परि ।

अस्माकमंशुं मघवन्पुरुस्पृहं वसव्ये अधि बर्हय ॥ २९८ ॥

त्वष्टा नो दैव्यं वचः पर्जन्यो ब्रह्मणस्पतिः ।

पुत्रैर्भ्रातृभिरदितिर्नु पातु नो दुष्टरं त्रामणं वचः ॥ २९९ ॥

कदा च न स्तरीरसि नेन्द्र सश्चसि दाशुषे ।

उपोपेन्नु मघवन्भूय इन्नु ते दानं देवस्य पृच्यते ॥ ३०० ॥

युङ्क्ष्वा हि वृत्रहन्तम हरी इन्द्र परावतः ।

अर्वाचीनो मघवन्त्सोमपीतय उग्र ऋष्वेभिरा गहि ॥ ३०१ ॥

त्वामिदा ह्यो नरोऽपीप्यन्वज्रिन्भूर्णयः ।

स इन्द्र स्तोमवाहस इह श्रुध्युप स्वसरमा गहि ॥ ३०२ ॥

प्रत्यु अदर्श्यायत्यू३छ् छन्ती दुहिता दिवः ।

अपो मही वृणुते चक्षुषा तमो ज्योतिष्कृणोति सूनरि ॥ ३०३ ॥

इमा उ वां दिविष्टय उस्रा हवन्ते अश्विना ।

अयं वामह्वेऽवसे शचीवसू विशंविशं हि गच्छथः ॥ ३०४ ॥

कु ष्ठः को वामश्विना तपानो देवा मर्त्यः ।

घ्नता वामश्मया क्षपमाणोंशुनेत्थमु आदुन्यथा ॥ ३०५ ॥

अयं वां मधुमत्तमः सुतः सोमो दिविष्टिषु ।

तमश्विना पिबतं तिरो अह्न्यं धत्तं रत्नानि दाशुषे ॥ ३०६ ॥

आ त्वा सोमस्य गल्दया सदा याचन्नहं ज्या ।

भूर्णिं मृगं न सवनेषु चुक्रुधं क ईशानं न याचिषत् ॥३०७ ॥

अध्वर्यो द्रावया त्वं सोममिन्द्रः पिपासति ।

उपो नूनं युयुजे वृष्णा हरी आ च जगाम वृत्रहा ॥ ३०८ ॥

अभी षतस्तदा भरेन्द्र ज्यायः कनीयसः ।

पुरूवसुर्हि मघवन्बभूविथ भरेभरे च हव्यः ॥ ३०९ ॥

यदिन्द्र यावतस्त्वमेतावदहमीशीय ।

स्तोतारमिद्दधिषे रदावसो न पापत्वाय रंसिषं ॥ ३१० ॥

त्वमिन्द्र प्रतूर्तिष्वभि विश्वा असि स्पृधः ।

अशस्तिहा जनिता वृत्रतूरसि त्वं तूर्य तरुष्यतः ॥ ३११ ॥

प्र यो रिरिक्ष ओजसा दिवः सदोभ्यस्परि ।

न त्वा विव्याच रज इन्द्र पार्थिवमति विश्वं ववक्षिथ ॥ ३१२ ॥

असावि देवं गोऋजीकमन्धो न्यस्मिन्निन्द्रो जनुषेमुवोच ।

बोधामसि त्वा हर्यश्व यज्ञैर्बोधा न स्तोममन्धसो मदेषु ॥ ३१३ ॥

योनिष्ट इन्द्र सदने अकारि तमा नृभिः पुरूहूत प्र याहि ।

असो यथा नोऽविता वृधश्चिद्ददो वसूनि ममदश्च सोमैः ॥ ३१४ ॥

अदर्दरुत्समसृजो वि खानि त्वमर्णवान्बद्बधानां अरम्णाः ।

महान्तमिन्द्र पर्वतं वि यद्वः सृजद्धारा अव यद्दानवान्हन् ॥३१५ ॥

सुष्वाणास इन्द्र स्तुमसि त्वा सनिष्यन्तश्चित्तुविनृम्ण वाजं ।

आ नो भर सुवितं यस्य कोना तना त्मना सह्यामा त्वोताः ॥ ३१६ ॥

जगृह्मा ते दक्षिणमिन्द्र हस्तं वसूयवो वसुपते वसूनां ।

विद्मा हि त्वा गोपतिं शूर गोनामस्मभ्यं चित्रं वृषणं रयिन्दाः ॥ ३१७ ॥

इन्द्रं नरो नेमधिता हवन्ति यत्पार्या युनजते धियस्ताः ।

शूरो नृषाता श्रवसश्च काम आ गोमति व्रजे भजा त्वं नः ॥ ३१८ ॥

वयः सुपर्णा उप सेदुरिन्द्रं प्रियमेधा ऋषयो नाधमानाः ।

अप ध्वान्तमूर्णुहि पूर्धि चक्षुर्मुमुग्ध्या३स्मान्निधयेव बद्धान् ॥३१९ ॥

नाके सुपर्णमुप यत्पतन्तं हृदा वेनन्तो अभ्यचक्षत त्वा ।

हिरण्यपक्षं वरुणस्य दूतं यमस्य योनौ शकुनं भुरण्युं ॥ ३२० ॥

ब्रह्म जज्ञानं प्रथमं पुरस्ताद्वि सीमतः सुरुचो वेन आवः ।

स बुध्न्या उपमा अस्य विष्ठाः सतश्च योनिमसतश्च विवः ॥ ३२१ ॥

अपूर्व्या पुरुतमान्यस्मै महे वीराय तवसे तुराय ।

विरप्शिने वज्रिणे शन्तमानि वचांस्यास्मै स्थविराय तक्षुः ॥ ३२२ ॥

अव द्रप्सो अंशुमतीमतिष्ठदीयानः कृष्णो दशभिः सहस्रैः ।

आवत्तमिन्द्रः शच्या धमन्तमप स्नीहितिं नृमणा अधद्राः ॥ ३२३ ॥

वृत्रस्य त्वा श्वसथादीषमाणा विश्वे देवा अजहुर्ये सखायः ।

मरुद्भिरिन्द्र सख्यं ते अस्त्वथेमा विश्वाः पृतना जयासि ॥ ३२४ ॥

द्यौताने, धृषत मारुतस्य सामनी वा द्वे।

विधुं दद्राणं समने बहूनां युवानं सन्तं पलितो जगार ।

देवस्य पश्य काव्यं महित्वाद्या ममार स ह्यः समान ॥ ३२५ ॥

त्वं ह त्यत्सप्तभ्यो जायमानोऽशत्रुभ्यो अभवः शत्रुरिन्द्र ।

गूढे द्यावापृथिवी अन्वविन्दो विभुमद्भ्यो भुवनेभ्यो रणं धाः ॥ ३२६ ॥

मेडिं न त्वा वज्रिणं भृष्टिमन्तं पुरुधस्मानं वृषभं स्थिरप्स्नुं ।

करोष्यर्यस्तरुषीर्दुवस्युरिन्द्र द्युक्षं वृत्रहणं गृणीषे ॥ ३२७ ॥

प्र वो महे महेवृधे भरध्वं प्रचेतसे प्र सुमतिं कृणुध्वं ।

विशः पूर्वीः प्र चर चर्षणिप्राः ॥ ३२८ ॥

शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ ।

शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु ध्नन्तं वृत्राणि सञ्जितं धनानि ॥ ३२९ ॥

उदु ब्रह्माण्यैरत श्रवस्येन्द्रं समर्ये महया वसिष्ठ ।

आ यो विश्वानि श्रवसा ततानोपश्रोता म ईवतो वचांसि ॥ ३३० ॥

चक्रं यदस्याप्स्वा निषत्तमुतो तदस्मै मध्विच्चच्छद्यात् ।

पृथिव्यामतिषितं यदूधः पयो गोष्वदधा ओषधीषु ॥ ३३१ ॥

त्यमू षु वाजिनं देवजूतं सहोवानं तरुतारं रथानां ।

अरिष्टनेमिं पृतनाजमाशुं स्वस्तये तार्क्ष्यमिहा हुवेम ॥ ३३२ ॥

त्रातारमिन्द्रमवितारमिन्द्रं हवेहवे सुहवं शूरमिन्द्रं ।

हुवे नु शक्रं पुरुहूतमिन्द्रमिदं हविर्मघवा वेत्विन्द्रः ॥ ३३३ ॥

यजामह इन्द्रं वज्रदक्षिणं हरीणां रथ्य३ं विव्रतानां ।

प्र श्मश्रुभिर्दोधुवदूर्ध्वधा भुवद्वि सेनाभिर्भयमानो वि राधसा ॥ ३३४ ॥

सत्राहणं दाधृषिं तुम्रमिन्द्रं महामपारं वृशभं सुवज्रं ।

हन्ता यो वृत्रं सनितोत वाजं दाता मघानि मघवा सुराधाः ॥ ३३५ ॥

यो नो वनुष्यन्नभिदाति मर्त उगणा वा मन्यमानस्तुरो वा ।

क्षिधी युधा शवसा वा तमिन्द्राभी ष्याम वृषमणस्त्वोताः ॥ ३३६ ॥

यं वृत्रेषु क्षितय स्पर्धमाना यं युक्तेषु तुरयन्तो हवन्ते ।

यं शूरसातौ यमपामुपज्मन्यं विप्रासो वाजयन्ते स इन्द्रः ॥ ३३७ ॥

इन्द्रापर्वता बृहता रथेन वामीरिष आ वहतं सुवीराः ।

वीतं हव्यान्यध्वरेषु देवा वर्धेथां गीर्भीरिडया मदन्ता ॥ ३३८ ॥

इन्द्राय गिरो अनिशितसर्गा अपः प्रैरयत्सगरस्य बुध्नात् ।

यो अक्षेणेव चक्रियौ शचीभिर्विष्वक्तस्तम्भ पृथिवीमुत द्यां ॥ ३३९ ॥

आ त्वा सखायः सख्या ववृत्युस्तिरः पुरू चिदर्णवां जगम्याः ।

पितुर्नपातमा दधित वेधा अस्मिन्क्षये प्रतरां दीद्यानः ॥ ३४० ॥

को अद्य युङ्क्ते धुरि गा ऋतस्य शिमीवतो भामिनो दुर्हृणायून् ।

आसन्नेषामप्सुवाहो मयोभून्य एषां भृत्यामृणधत्स जीवात् ॥३४१ ॥

गायन्ति त्वा गायत्रिणोऽर्चन्त्यर्कमर्किणः।

ब्रह्माणस्त्वा शतक्रत उद्वंशमिव येमिरे।। ३४२।।

इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त्समुद्रव्यचसं गिरः।

रथीतमं रथीनां वाजानां सत्पतिं पतिं।। ३४३।।

शैखण्डिनानि, आष्टादंष्ट्रे, महावैश्वामित्रे

इममिन्द्र सुतं पिब ज्येष्ठममर्त्यं मदं।

शुक्रस्य त्वाभ्यक्षरन्धारा ऋतस्य सादने।। ३४४।।

यदिन्द्र चित्र म इह नास्ति त्वादातमद्रिवः।

राधस्तन्नो विदद्वस उभयाहस्त्या भर।। ३४५।।

श्रुधी हवं तिरश्च्या इन्द्र यस्त्वा सपर्यति।

सुवीर्यस्य गोमतो रायस्पूर्धि महां असि।। ३४६।।

असावि सोम इन्द्र ते शविष्ठ धृष्णवा गहि।

आ त्वा पृणक्त्विन्द्रियं रजः सूर्यो न रश्मिभिः।। ३४७।।

एन्द्र याहि हरिभिरुप कण्वस्य सुष्टुतिं।

दिवो अमुष्य शासतो दिवं यय दिवावसो।। ३४८।।

आ त्वा गिरो रथीरिवास्थुः सुतेषु गिर्वणः।

अभि त्वा समनूषत गावो वत्सं न धेनवः।। ३४९।।

एतो न्विन्द्रं स्तवाम शुद्धं शुद्धेन साम्ना।

शुद्धैरुक्थैर्वावृध्वांसं शुद्धैराशीर्वान्ममत्तु।। ३५०।।

यो रयिं वो रयिन्तमो यो द्युम्नैर्द्युम्नवत्तमः।

सोमः सुतः स इन्द्र तेऽस्ति स्वधापते मदः।। ३५१।।

प्रत्यस्मै पिपीषते विश्वानि विदुषे भर ।

अरङ्गमाय जग्मयेऽपश्चादध्वने नरः ॥ ३५२ ॥

आ नो वयोवयःशयं महान्तं गह्वरेष्ठां महान्तं पूर्विनेष्ठां ।

उग्रं वचो अपावधीः ॥ ३५३ ॥

आ त्वा रथं यथोतये सुम्नाय वर्तयामसि ।

तुविकूर्मिमृतीषहमिन्द्रं शविष्ठ सत्पतिं ॥ ३५४ ॥

स पूर्व्यो महोनां वेनः क्रतुभिरानजे ।

यस्य द्वारा मनुः पिता देवेषु धिय आनजे ॥ ३५५ ॥

यदी वहन्त्याशवो भ्राजमाना रथेष्वा ।

पिबन्तो मदिरं मधु तत्र श्रवांसि कृण्वते ॥ ३५६ ॥

त्यमु वो अप्रहणं गृणीषे शवसस्पतिं ।

इन्द्रं विश्वासाहं नरं शचिष्ठं विश्ववेदसं ॥ ३५७ ॥

दधिक्राव्णो अकारिषं जिष्णोरश्वस्य वाजिनः ।

सुरभि नो मुखा करत्प्र न आयूंषि तारिषत् ॥३५८ ॥

पुरां भिन्दुर्युवा कविरमितौजा अजायत ।

इन्द्रो विश्वस्य कर्मणो धर्त्ता वज्री पुरुष्टुतः ॥ ३५९ ॥

प्रप्र वस्त्रिष्टुभमिषं वन्दद्वीरायेन्दवे ।

धिया वो मेधसातये पुरन्ध्या विवासति ॥ ३६० ॥

कश्यपस्य स्वर्विदो यावाहुः सयुजाविति ।

ययोर्विश्वमपि व्रतं यज्ञं धीरा निचाय्य ॥ ३६१ ॥

अर्चत प्रार्चता नरः प्रियमेधासो अर्चत ।

अर्चन्तु पुत्रका उत पुरमिद्धृष्ण्वर्चत ॥ ३६२ ॥

उक्थमिन्द्राय शंस्यं वर्धनं पुरुनिःषिधे ।

शक्रो यथा सुतेषु नो रारणत्सख्येषु च ॥ ३६३ ॥

विश्वानरस्य वस्पतिमनानतस्य शवसः ।

एवैश्च चर्षणीनामूती हुवे रथानां ॥ ३६४ ॥

स घा यस्ते दिवो नरो धिया मर्तस्य शमतः ।

ऊती स बृहतो दिवो द्विषो अंहो न तरति ॥ ३६५ ॥

विभोष्ट इन्द्र राधसो विभ्वी रातिः शतक्रतो ।

अथा नो विश्वचर्षणे द्युम्नं सुदत्र मंहय ॥ ३६६ ॥

वयश्चित्ते पतत्रिणो द्विपाच्चतुष्पादर्जुनि ।

उषः प्रारन्नृतूंरनु दिवो अन्तेभ्यस्परि ॥ ३६७ ॥

अमी ये देवा स्थन मध्य आ रोचने दिवः ।

कद्व ऋतं कदमृतं का प्रत्ना व आहुतिः ॥ ३६८ ॥

ऋचं साम यजामहे याभ्यां कर्माणि कृण्वते ।

वि ते सदसि राजतो यज्ञं देवेषु वक्षतः ॥ ३६९ ॥

विश्वाः पृतना अभिभूतरं नरः सजूस्ततक्षुरिन्द्रं जजनुश्च राजसे ।

क्रत्वे वरे स्थेमन्यामुरीमुतोग्रमोजिष्ठं तरसं तरस्विनं ।। ३७० ।।

श्रत्ते दधामि प्रथमाय मन्यवेऽहन्यद्दस्युं नर्यं विवेरपः ।

उभे यत्वा रोदसी धावतामनु भ्यसात्ते शुष्मात्पृथिवी चिदद्रिवः ।। ३७१ ।।

समेत विश्वा ओजसा पतिं दिवो य एक इद्भूरतिथिर्जनानाम्

स पूर्व्यो नूतनमाजिगीषं तं वर्त्तनीरनु वावृत एक इत् ।।३७२ ।।

इमे त इन्द्र ते वयं पुरुष्टुत ये त्वारभ्य चरामसि प्रभूवसो ।

न हि त्वदन्यो गिर्वणो गिरः सघत्क्षोणीरिव प्रति तद्धर्य नो वचः ।। ३७३ ।।

चर्षणीधृतं मघवानमुक्थ्या३मिन्द्रं गिरो बृहतीरभ्यनूषत ।

वावृधानं पुरुहूतं सुवृक्तिभिरमर्त्यं जरमाणं दिवेदिवे ।। ३७४ ।।

अच्छा व इन्द्रं मतयः स्वर्युवः सध्रीचीर्विश्वा उशतीरनूषत ।

परि ष्वजन्त जनयो यथा पतिं मर्यं न शुन्ध्युं मघवानमूतये ।। ३७५ ।।

अभि त्यं मेषं पुरुहूतमृग्मियमिन्द्रं गीर्भिर्मदता वस्वो अर्णवं ।

यस्य द्यावो न विचरन्ति मानुषं भुजे मंहिष्ठमभि विप्रमर्चत ।। ३७६ ।।

त्यं सु मेषं महया स्वर्विदं शतं यस्य सुभुवः साकमीरते ।

अत्यं न वाजं हवनस्यदं रथमेन्द्रं ववृत्यामवसे सुवृक्तिभिः ।। ३७७ ।।

घृतवती भुवनानामभिश्रियोर्वी पृथ्वी मधुदुघे सुपेशसा ।

द्यावापृथिवी वरुणस्य धर्मणा विष्कभिते अजरे भूरिरेतसा ।। ३७८ ।।

उभे यदिन्द्र रोदसी आपप्राथोषा इव ।

महान्तं त्वा महीनां सम्राजं चर्षणीनां ।

देवी जनित्र्यजीजनद्भद्रा जनित्र्यजीजनत् ।।३७९ ।।

प्र मन्दिने पितुमदर्चता वचो यः कृष्णगर्भा निरहन्नृजिश्वना ।

अवस्यवो वृषणं वज्रदक्षिणं मरुत्वन्तं सख्याय हुवेमहि ।। ३८० ।।

इन्द्र सुतेषु सोमेषु क्रतुं पुनीष उक्थ्यं ।

विदे वृधस्य दक्षस्य महां हि षः ।। ३८१ ।।

तमु अभि प्र गायत पुरुहूतं पुरुष्टुतं ।

इन्द्रं गीर्भिस्तविषमा विवासत ।। ३८२ ।।

तं ते मदं गृणीमसि वृषणं पृक्षु सासहिं ।

उ लोककृत्नुमद्रिवो हरिश्रियं ।। ३८३ ।।

यत्सोममिन्द्र विष्णवि यद्वा घ त्रित आप्त्ये ।

यद्वा मरुत्सु मन्दसे समिन्दुभिः ।। ३८४ ।।

एदु मधोर्मदिन्तरं सिञ्चाध्वर्यो अन्धसः ।

एवा हि वीरस्तवते सदावृधः ।। ३८५ ।।

एन्दुमिन्द्राय सिञ्चत पिबाति सोम्यं मधु ।

प्र राधांसि चोदयते महित्वना ।। ३८६ ।।

एतो न्विन्द्रं स्तवाम सखायः स्तोम्यं नरं ।

कृष्टीर्यो विश्वा अभ्यस्त्येक इथ् ।।३८७ ।।

इन्द्राय साम गायत विप्राय बृहते बृहत् ।

ब्रह्मकृते विपश्चिते पनस्यवे ।। ३८८ ।।

य एक इद्विदयते वसु मर्ताय दाशुषे ।

ईशानो अप्रतिष्कुत इन्द्रो अङ्ग ।। ३८९ ।।

एकवृष प्रजापतिः

त्रैककुभानि त्रीणि

सखाय आ शिषामहे ब्रह्मेन्द्राय वज्रिणे ।

स्तुष ऊ षु वो नृतमाय धृष्णवे ।। ३९० ।।