सामवेदः/कौथुमीया/संहिता/पूर्वार्चिकः/छन्द आर्चिकः/1.1.6 षष्ठप्रपाठकः

उपो षु जातमप्तुरं गोभिर्भङ्गं परिष्कृतं ।

इन्दुं देवा अयासिषुः ॥ ४८७ ॥

पुनानो अक्रमीदभि विश्वा मृधो विचर्षणिः ।

शुम्भन्ति विप्रं धीतिभिः ॥ ४८८ ॥

आविशन्कलशं सुतो विश्वा अर्षन्नभि श्रियः ।

इन्दुरिन्द्राय धीयते ॥ ४८९ ॥

असर्जि रथ्यो यथा पवित्रे चम्वोः सुतः ।

कार्ष्मन्वाजी न्यक्रमीत् ॥४९० ॥

प्र यद्गावो न भूर्णयस्त्वेषा अयासो अक्रमुः ।

घ्नन्तः कृष्णामप त्वचं ॥ ४९१ ॥

अपघ्नन्पवसे मृधः क्रतुवित्सोम मत्सरः ।

नुदस्वादेवयुं जनं ॥ ४९२ ॥

अया पवस्व धारया यया सूर्यमरोचयः ।

हिन्वानो मानुषीरपः ॥ ४९३ ॥

स पवस्व य आविथेन्द्रं वृत्राय हन्तवे ।

वव्रिवांसं महीरपः ॥ ४९४ ॥

अया वीती परि स्रव यस्त इन्दो मदेष्वा ।

अवाहन्नवतीर्नव ॥ ४९५ ॥

परि द्युक्षं सनद्रायिं भरद्वाजं नो अन्धसा ।

स्वानो अर्ष पवित्र आ ॥ ४९६ ॥

अचिक्रदद्वृषा हरिर्महान्मित्रो न दर्शतः ।

सं सूर्येण दिद्युते ॥ ४९७ ॥

आ ते दक्षं मयोभुवं वह्निमद्या वृणीमहे ।

पान्तमा पुरुस्पृहं ॥ ४९८ ॥

अध्वर्यो अद्रिभिः सुतं सोमं पवित्र आ नय ।

पुनीहीन्द्राय पातवे ॥ ४९९ ॥

तरत्स मन्दी धावति धारा सुतस्यान्धसः ।

तरत्स मन्दी धावति ॥ ५०० ॥

आ पवस्व सहस्रिणं रयिं सोम सुवीर्यं ।

अस्मे श्रवांसि धारय ॥ ५०१ ॥

अनु प्रत्नास आयवः पदं नवीयो अक्रमुः ।

रुचे जनन्त सूर्यं ॥ ५०२ ॥

अर्षा सोम द्युमत्तमोऽभि द्रोणानि रोरुवत् ।

सीदन्योनौ योनेष्वा ॥ ५०३ ॥

वृषा सोम द्युमां असि वृषा देव वृषव्रतः ।

वृषा धर्माणि दध्रिषे ॥ ५०४ ॥

इषे पवस्व धारया मृज्यमानो मनीषिभिः ।

इन्दो रुचाभि गा इहि ॥ ५०५ ॥

मन्द्रया सोम धारया वृषा पवस्व देवयुः ।

अव्यो वारेभिरस्मयुः ॥ ५०६ ॥

अया सोम सुकृत्यया महान्त्सन्नभ्यवर्धथाः ।

मन्दान इद्वृषायसे ॥ ५०७ ॥

अयं विचर्षणिर्हितः पवमानः स चेतति ।

हिन्वान आप्यं बृहत् ॥५०८ ॥

प्र ण इन्दो महे तु न ऊर्मिं न बिभ्रदर्षसि ।

अभि देवां अयास्यः ॥ ५०९ ॥

अपघ्नन्पवते मृधोऽप सोमो अराव्णः ।

गच्छन्निन्द्रस्य निष्कृतं ॥ ५१० ॥

पुनानः सोम धारयापो वसानो अर्षसि ।

आ रत्नधा योनिमृतस्य सीदस्युत्सो देवो हिरण्ययः ॥ ५११ ॥

परीतो षिञ्चता सुतं सोमो य उत्तमं हविः ।

दधन्वां यो नर्यो अप्स्वा३न्तरा सुषाव सोममद्रिभिः ॥ ५१२ ॥

अच्छिद्रम् १-१५

आ सोम स्वानो अद्रिभिस्तिरो वाराण्यव्यया ।

जनो न पुरि चम्वोर्विशद्धरिः सदो वनेषु दध्रिषे ॥ ५१३ ॥

प्र सोम देववीतये सिन्धुर्न पिप्ये अर्णसा ।

अंशोः पयसा मदिरो न जागृविरच्छा कोशं मधुश्चुतं ॥ ५१४ ॥

सोम उ ष्वाणः सोतृभिरधि ष्णुभिरवीनां ।

अश्वयेव हरिता याति धारया मन्द्रया याति धारया ॥ ५१५ ॥

तवाहं सोम रारण सख्य इन्दो दिवेदिवे ।

पुरूणि बभ्रो नि चरन्ति मामव परिधींरति तां इहि ॥ ५१६ ॥

मृज्यमानः सुहस्त्या समुद्रे वाचमिन्वसि ।

रयिं पिशङ्गं बहुलं पुरुस्पृहं पवमानाभ्यर्षसि ॥ ५१७ ॥

अभि सोमास आयवः पवन्ते मद्यं मदं ।

समुद्रस्याधि विष्टपे मनीषिणो मत्सरासो मदच्युतः ॥ ५१८ ॥

पुनानः सोम जागृविरव्या वारैः परि प्रियः ।

त्वं विप्रो अभवोऽङ्गिरस्तम मध्वा यज्ञं मिमिक्ष णः ॥ ५१९ ॥

इन्द्राय पवते मदः सोमो मरुत्वते सुतः ।

सहस्रधारो अत्यव्यमर्षति तमी मृजन्त्यायवः ॥ ५२० ॥

पवस्व वाजसातमोऽभि विश्वानि वार्या ।

त्वं समुद्रः प्रथमे विधर्मं देवेभ्यं सोम मत्सरः ॥ ५२१ ॥

पवमाना असृक्षत पवित्रमति धारया ।

मरुत्वन्तो मत्सरा इन्द्रिया हया मेधामभि प्रयांसि च ॥ ५२२ ॥

प्र तु द्रव परि कोशं नि षीद नृभिः पुनानो अभि वाजमर्ष ।

अश्वं न त्वा वाजिनं मर्जयन्तोऽच्छा बर्ही रशनाभिर्नयन्ति ॥ ५२३ ॥

प्र काव्यमुशनेव ब्रुवाणो देवो देवानां जनिमा विवक्ति ।

महिव्रतः शुचिबन्धुः पावकः पदा वराहो अभ्येति रेभन् ॥५२४ ॥

तिस्रो वाच ईरयति प्र वह्निरृतस्य धीतिं ब्रह्मणो मनीषां ।

गावो यन्ति गोपतिं पृच्छमानाः सोमं यन्ति मतयो वावशानाः ॥ ५२५ ॥

अस्य प्रेषा हेमना पूयमानो देवो देवेभिः समपृक्त रसं ।

सुतः पवित्रं पर्येति रेभन्मितेव सद्म पशुमन्ति होता ॥ ५२६ ॥

सोमः पवते जनिता मतीनां जनिता दिवो जनिता पृथिव्याः ।

जनिताग्नेर्जनिता सूर्यस्य जनितेन्द्रस्य जनितोत विष्णोः ॥ ५२७ ॥

अभि त्रिपृष्ठं वृषणं वयोधामाङ्गोषिणमवावशन्त वाणीः ।

वना वसानो वरुणो न सिन्धूर्वि रत्नधा दयते वार्याणि ॥ ५२८ ॥

अक्रान्त्समुद्रः प्रथमे विधर्मं जनयन्प्रजा भुवनस्य गोपाः ।

वृषा पवित्रे अधि सानो अव्ये बृहत्सोमो वावृधे स्वानो अद्रिः ॥ ५२९ ॥

कनिक्रन्ति हरिरा सृज्यमानः सीदन्वनस्य जठरे पुनानः ।

नृभिर्यतः कृणुते निर्णिजं गामतो मतिं जनयत स्वधाभिः ॥ ५३० ॥

एष स्य ते मधुमां इन्द्र सोमो वृषा वृष्णः परि पवित्रे अक्षाः ।

सहस्रदाः शतदा भूरिदावा शश्वत्तमं बर्हिरा वाज्यस्थात् ॥५३१ ॥

पवस्व सोम मधुमां ऋतावापो वसानो अधि सानो अव्ये ।

अव द्रोणानि घृतवन्ति रोह मदिन्तमो मत्सर इन्द्रपानः ॥ ५३२ ॥

प्र सेनानीः शूरो अग्रे रथानां गव्यन्नेति हर्षते अस्य सेना ।

भद्रान्कृण्वन्निन्द्रहवान्त्सखिभ्य आ सोमो वस्त्रा रभसानि दत्ते ॥ ५३३ ॥

प्र ते धारा मधुमतीरसृग्रन्वारं यत्पूतो अत्येष्यव्यं ।

पवमान पवसे धाम गोनां जनयन्त्सूर्यमपिन्वो अर्कैः ॥ ५३४ ॥

प्र गायताभ्यर्चाम देवान्त्सोमं हिनोत महते धनाय ।

स्वादुः पवतामति वारमव्यमा सीदतु कलशं देव इन्दुः ॥ ५३५ ॥

प्र हिन्वानो जनिता रोदस्यो रथो न वाजं सनिषन्नयासीत् ।

इन्द्रं गच्छन्नायुधा संशिशानो विश्वा वसु हस्तयोरादधानः ॥ ५३६ ॥

तक्षद्यदी मनसो वेनतो वाग्ज्येष्ठस्य धर्मं द्युक्षोरनीके ।

आदीमायन्वरमा वावशाना जुष्टं पतिं कलशे गाव इन्दुं ॥ ५३७ ॥

साकमुक्षो मर्जयन्त स्वसारो दश धीरस्य धीतयो धनुत्रीः ।

हरिः पर्यद्रवज्जाः सूर्यस्य द्रोणं ननक्षे अत्यो न वाजी ॥ ५३८ ॥

अधि यदस्मिन्वाजिनीव शुभः स्पर्धन्ते धियः सूरे न विशः ।

अपो वृणानः पवते कवीयन्व्रजं न पशुवर्धनाय मन्म ॥ ५३९ ॥

इन्दुर्वाजी पवते गोन्योघा इन्द्रे सोमः सह इन्वन्मदाय ।

हन्ति रक्षो बाधते पर्यरातिं वरिवस्कृण्वन्वृजनस्य राजा ॥ ५४० ॥

अया पवा पवस्वैना वसूनि मांश्चत्व इन्द्रो सरसि प्र धन्व ।

ब्रघ्नश्चिद्यस्य वातो न जूतिं पुरुमेधाश्चित्तकवे नरं धात् ॥५४१ ॥

महत्तत्सोमो महिषश्चकारापां यद्गर्भोऽवृणीत देवान् ।

अदधादिन्द्रे पवमान ओजोऽजनयत्सूर्ये ज्योतिरिन्दुः ॥ ५४२ ॥

असर्जि वक्वा रथ्ये यथाजौ धिया मनोता प्रथमा मनीषा ।

दश स्वसारो अधि सानो अव्ये मृजन्ति वह्निं सदनेष्वच्छ ॥ ५४३ ॥

अपामिवेदूर्मयस्तर्त्तुराणाः प्र मनीषा ईरते सोममच्छ ।

नमस्यन्तीरुप च यन्ति सं चाच विशन्त्युशतीरुशन्तं ॥ ५४४ ॥

पुरोजिती वो अन्धसः सुताय मादयित्नवे ।

अप श्वानं श्नथिष्टन सखायो दीर्घजिह्व्यं ॥ ५४५ ॥

अयं पूषा रयिर्भगः सोमः पुनानो अर्षति ।

पतिर्विश्वस्य भूमनो व्यख्यद्रोदसी उभे ॥ ५४६ ॥

सुतासो मधुमत्तमाः सोमा इन्द्राय मन्दिनः ।

पवित्रवन्तो अक्षरन्देवान्गच्छन्तु वो मदाः ॥ ५४७ ॥

सोमाः पवन्त इन्दवोऽस्मभ्यं गातुवित्तमाः ।

मित्राः स्वाना अरेपसः स्वाध्यः स्वर्विदः ॥ ५४८ ॥

अभी नो वाजसातमं रयिमर्ष शतस्पृहं ।

इन्दो सहस्रभर्णसं तुविद्युम्नं विभासहं ॥ ५४९ ॥

अभी नवन्ते अद्रुहः प्रियमिन्द्रस्य काम्यं ।

वत्सं न पूर्व आयुनि जातं रिहन्ति मातरः ॥ ५५० ॥

आ हर्यताय धृष्णवे धनुष्टन्वन्ति पौंस्यम् ।

शुक्रा वि यन्त्यसुराय निर्णिजे विपामग्रे महीयुवः ॥ ५५१ ॥

परि त्यं हर्यतं हरिं बभ्रुं पुनन्ति वारेण ।

यो देवान्विश्वां इत्परि मदेन सह गच्छति ॥ ५५२ ॥

प्र सुन्वानास्यान्धसो मर्तो न वष्ट तद्वचः ।

अप श्वानमराधसं हता मखं न भृगवः ॥ ५५३ ॥

अभि प्रियाणि पवते चनोहितो नामानि यह्वो अधि येषु वर्धते ।

आ सूर्यस्य बृहतो बृहन्नधि रथं विष्वञ्चमरुहद्विचक्षणः ।। ५५४ ।।

अचोदसो नो धन्वन्त्विन्दवः प्र स्वानासो बृहद्देवेषु हरयः ।

वि चिदश्नाना इषयो अरातयोऽर्यो नः सन्तु सनिषन्तु नो धियः ।। ५५५ ।।

एष प्र कोशे मधुमां अचिक्रददिन्द्रस्य वज्रो वपुषो वपुष्टमः ।

अभ्यॄ३तस्य सुदुघा घृतश्चुतो वाश्रा अर्षन्ति पयसा च धेनवः ।। ५५६ ।।

प्रो अयासीदिन्दुरिन्द्रस्य निष्कृतं सखा सख्युर्न प्र मिनाति सङ्गिरं ।

मर्य इव युवतिभिः समर्षति सोमः कलशे शतयामना पथा ।। ५५७ ।।

धर्ता दिवः पवते कृत्व्यो रसो दक्षो देवानामनुमाद्यो नृभिः ।

हरिः सृजानो अत्यो न सत्वभिर्वृथा पाजांसि कृणुषे नदीष्वा ।। ५५८ ।।

वृषा मतीनां पवते विचक्षणः सोमो अह्नां प्रतरीतोषसां दिवः ।

प्राणा सिन्धूनां कलशां अचिक्रददिन्द्रस्य हार्द्याविशन्मनीषिभिः ।। ५५९ ।।

त्रिरस्मै सप्त धेनवो दुदुह्रिरे सत्यामाशिरं परमे व्योमनि ।

चत्वार्यन्या भुवनानि निर्णिजे चारूणि चक्रे यदृतैरवर्धत ।। ५६० ।।

इन्द्राय सोम सुषुतः परि स्रवापामीवा भवतु रक्षसा सह ।

मा ते रसस्य मत्सत द्वयाविनो द्रविणस्वन्त इह सन्त्विन्दवः ।। ५६१ ।।

असावि सोमो अरुषो वृषा हरी राजेव दस्मो अभि गा अचिक्रदत् ।

पुनानो वारमत्येष्यव्ययं श्येनो न योनिं घृतवन्तमासदत् ।।५६२ ।।

प्र देवमच्छा मधुमन्त इन्दवोऽसिष्यदन्त गाव आ न धेनवः ।

बर्हिषदो वचनावन्त ऊधभिः परिस्रुतमुस्रिया निर्णिजं धिरे ।। ५६३ ।।

अञ्जते व्यञ्जते समञ्जते क्रतुं रिहन्ति मघ्वाभ्यञ्जते ।

सिन्धोरुऽच्छ्वासे पतयन्तमुक्षणं हिरण्यपावाः पशुमप्सु गृभ्णते ।। ५६४ ।।

पवित्रं ते विततं ब्रह्मणस्पते प्रभुर्गात्राणि पर्येषि विश्वतः ।

अतप्ततनूर्न तदामो अश्नुते शृतास इद्वहन्तः सं तदाशत ।। ५६५ ।।

इन्द्रमच्छ सुता इमे वृषणं यन्तु हरयः ।

श्रुष्टे जातास इन्दवः स्वर्विदः ॥ ५६६ ॥

प्र धन्वा सोम जागृविरिन्द्रायेन्दो परि स्रव ।

द्युमन्तं शुष्ममा भर स्वर्विदं ॥ ५६७ ॥

सखाय आ नि षीदत पुनानाय प्र गायत ।

शिशुं न यज्ञैः परि भूषत श्रिये ॥ ५६८ ॥

तं वः सखायो मदाय पुनानमभि गायत ।

शिशुं न हव्यैः स्वदयन्त गूर्तिभिः ॥ ५६९ ॥

प्राणा शिशुर्महीनां हिन्वन्नृतस्य दीधितिं ।

विश्वा परि प्रिया भुवदध द्विता ॥ ५७० ॥

पवस्व देववीतय इन्दो धाराभिरोजसा ।

आ कलशं मधुमान्त्सोम नः सदः ॥ ५७१ ॥

सोमः पुनान ऊर्मिणाव्यं वारं वि धावति ।

अग्रे वाचः पवमानः कनिक्रदत् ॥५७२ ॥

प्र पुनानाय वेधसे सोमाय वच उच्यते ।

भृतिं न भरा मतिभिर्जुजोषते ॥ ५७३ ॥

गोमन्न इन्दो अश्ववत्सुतः सुदक्ष धनिव ।

शुचिं च वर्णमधि गोषु धार्य ॥ ५७४ ॥

अस्मभ्यं त्वा वसुविदमभि वाणीरनूषत ।

गोभिष्टे वर्णमभि वासयामसि ॥ ५७५ ॥

पवते हर्यतो हरिरति ह्वरांसि रंह्या ।

अभ्यर्ष स्तोतृभ्यो वीरवद्यशः ॥ ५७६ ॥

परि कोशं मधुश्चुतं सोमः पुनानो अर्षति ।

अभि वाणीरृषीणां सप्ता नूषत ॥ ५७७ ॥

पवस्व मधुमत्तम इन्द्राय सोम क्रतुवित्तमो मदः ।

महि द्युक्षतमो मदः ॥ ५७८ ॥

अभि द्युम्नं बृहद्यश इषस्पते दिदीहि देव देवयुं ।

वि कोशं मध्यमं युव ॥ ५७९ ॥

आ सोता परि षिञ्चताश्वं न स्तोममप्तुरं रजस्तुरं ।

वनप्रक्षमुदप्रुतं ॥ ५८० ॥

एतमु त्यं मदच्युतं सहस्रधारं वृषभं दिवोदुहं ।

विश्वा वसूनि बिभ्रतं ॥ ५८१ ॥

स सुन्वे यो वसूनां यो रायामानेता य इडानां ।

सोमो यः सुक्षितीनां ॥ ५८२ ॥

त्वं ह्या३ङ्ग दैव्या पवमान जनिमानि द्युमत्तमः ।

अमृतत्वाय घोषयन् ॥५८३ ॥

एष स्य धारया सुतोऽव्यो वारेभिः पवते मदिन्तमः ।

क्रीडन्नूर्मिरपामिव ॥ ५८४ ॥

य उस्रिया अपि या अन्तरश्मनि निर्गा अकृन्तदोजसा ।

अभि व्रजं तत्निषे गव्यमश्व्यं वर्मीव धृष्णवा रुज ॥ ५८५ ॥