सामवेदः/कौथुमीया/संहिता/पूर्वार्चिकः/छन्द आर्चिकः प्रथम प्रपाठक

अग्न आ याहि वीतये गृणानो हव्यदातये ।
नि होता सत्सि बर्हिषि ॥ १ ॥

त्वमग्ने यज्ञानां होता विश्वेषां हितः ।
देवेभिर्मानुषे जने ॥ २ ॥

अग्निं दूतं वृणीमहे होतारं विश्ववेदसं ।
अस्य यज्ञस्य सुक्रतुं ॥ ३ ॥

अग्निर्वृत्राणि जङ्घनद्द्रविणस्युर्विपन्यया ।
समिद्धः शुक्र आहुतः ॥ ४ ॥

प्रेष्ठं वो अतिथिं स्तुषे मित्रमिव प्रियं ।
अग्ने रथं न वेद्यं ॥ ५ ॥

त्वं नो अग्ने महोभिः पाहि विश्वस्या अरातेः ।
उत द्विषो मर्त्यस्य ॥ ६ ॥

एह्यूषु ब्रवाणि तेऽग्न इत्थेतरा गिरः ।
एभिर्वर्धास इन्दुभिः ॥ ७ ॥

आ ते वत्सो मनो यमत्परमाच्चित्सधस्थात्।
अग्ने त्वां कामये गिरा ॥ ८ ॥

त्वामग्ने पुष्करादध्यथर्वा निरमन्थत ।
मूर्ध्नो विश्वस्य वाघतः ॥ ९ ॥

अग्ने विवस्वदा भरास्मभ्यमूतये महे ।
देवो ह्यसि नो दृशे ॥ १० ॥

नमस्ते अग्न ओजसे गृणन्ति देव कृष्टयः ।
अमैरमित्रमर्दय ॥ ११ ॥

दूतं वो विश्ववेदसं हव्यवाहममर्त्यं ।
यजिष्ठमृञ्जसे गिरा ॥ १२ ॥

उप त्वा जामयो गिरो देदिशतीर्हविष्कृतः ।
वायोरनीके अस्थिरन् ॥१३ ॥


उप त्वाग्ने दिवेदिवे दोषावस्तर्धिया वयं ।
नमो भरन्त एमसि ॥ १४ ॥

जराबोध तद्विविड्ढि विशेविशे यज्ञियाय ।
स्तोमं रुद्राय दृशीकं ॥ १५ ॥

प्रति त्यं चारुमध्वरं गोपीथाय प्र हूयसे ।
मरुद्भिरग्न आ गहि ॥ १६ ॥

अश्वं न त्वा वारवन्तं वन्दध्या अग्निं नमोभिः ।
सम्राजन्तमध्वराणां ॥ १७ ॥

और्वभृगुवच्छुचिमप्नवानवदा हुवे ।
अग्निं समुद्रवाससं ॥ १८ ॥

अग्निमिन्धानो मनसा धियं सचेत मर्त्यः ।
अग्निमिन्धे विवस्वभिः ॥ १९ ॥

आदित्प्रत्नस्य रेतसो ज्योतिः पश्यन्ति वासरं ।
परो यदिध्यते दिवि ॥ २० ॥

अग्निं वो वृधन्तमध्वराणां पुरूतमं ।
अच्छा नप्त्रे सहस्वते ॥ २१ ॥

अग्निस्तिग्मेन शोचिषा यंसद्विश्वं न्या३त्रिणं ।
अग्निर्नो वंसते रयिं ॥ २२ ॥

अग्ने मृड महां अस्यय आ देवयुं जनं ।
इयेथ बर्हिरासदं ॥ २३ ॥

अग्ने रक्षा णो अंहसः प्रति स्म देव रीषतः ।
तपिष्ठैरजरो दह ॥ २४ ॥

अग्ने युङ्क्ष्वा हि ये तवाश्वासो देव साधवः ।
अरं वहन्त्याशवः ॥ २५ ॥

नि त्वा नक्ष्य विश्पते द्युमन्तं धीमहे वयं ।
सुवीरमग्न आहुत ॥ २६ ॥

अग्निर्मूर्धा दिवः ककुत्पतिः पृथिव्या अयं ।
अपां रेतांसि जिन्वति ॥ २७ ॥

इममू षु त्वमस्माकं सनिं गायत्रं नव्यांसं ।
अग्ने देवेषु प्र वोचः ॥ २८ ॥

तं त्वा गोपवनो गिरा जनिष्ठदग्ने अङ्गरः ।
स पावक श्रुधी हवं ॥ २९ ॥

परि वाजपतिः कविरग्निर्हव्यान्यक्रमीत् ।
दधद्रत्नानि दाशुषे ॥ ३० ॥

उदु त्यं जातवेदसं देवं वहन्ति केतवः ।
दृशे विश्वाय सूर्यं ॥ ३१ ॥

कविमग्निमुप स्तुहि सत्यधर्माणमध्वरे ।
देवममीवचातनं ॥ ३२ ॥

शं नो देवीरभिष्टये शं नो भवन्तु पीतये ।
शं योरभि स्रवन्तु नः ॥ ३३ ॥

कस्य नूनं परीणसि धियो जिन्वसि सत्पते ।
जोषाता यस्य ते गिरः ॥ ३४ ॥

यज्ञायज्ञा वो अग्नये गिरागिरा च दक्षसे |

प्रप्र वयममृतं जातवेदसं प्रियं मित्रं न शंसिषं || ३५ ||

पाहि नो अग्न एकया पाह्यू३त द्वितीयया |

पाहि गीर्भिस्तिसृभिरूर्जां पते पाहि चतसृभिर्वसो || ३६ ||

बृहद्भिरग्ने अर्चिभिः शुक्रेण देव शोचिषा |

भरद्वाजे समिधानो यविष्ठ्य रेवत्पावक दीदिहि || ३७ ||

त्वे अग्ने स्वाहुत प्रियासः सन्तु सूरयः |

यन्तारो ये मघवानो जनानामूर्वं दयन्त गोनां || ३८ ||

अग्ने जरितर्विश्पतिस्तपानो देव रक्षसः |

अप्रोषिवान्गृहपते महां असि दिवस्पायुर्दुरोणयुः || ३९ ||

अग्ने विवस्वदुषसश्चित्रं राधो अमर्त्य |

आ दाशुषे जातवेदो वहा त्वमद्या देवां उषर्बुधः || ४० ||

त्वं नश्चित्र ऊत्या वसो राधांसि चोदय |

अस्य रायस्त्वमग्ने रथीरसि विदा गाधं तुचे तु नः || ४१ ||

त्वमित्सप्रथा अस्यग्ने त्रातरृतः कविः |

त्वां विप्रासः समिधान दीदिव आ विवासन्ति वेधसः || ४२ ||

आ नो अग्ने वयोवृधं रयिं पावक शंस्यं |

रास्वा च न उपमाते पुरुस्पृहं सुनीती सुयशस्तरं || ४३ ||

यो विश्वा दयते वसु होता मन्द्रो जनानां |

मधोर्न पात्रा प्रथमान्यस्मै प्र स्तोमा यन्त्वग्नये || ४४ ||

एना वो अग्निं नमसोर्जो नपातमा हुवे ।

प्रियं चेतिष्ठमरतिं स्वाध्वरं विश्वस्य दूतममृतं ॥ ४५ ॥

आग्नेये द्वे

शेषे वनेषु मातृषु सं त्वा मर्तास इन्धते ।

अतन्द्रो हव्यं वहसि हविष्कृत आदिद्देवेषु राजसि ॥ ४६ ॥

अदर्शि गातुवित्तमो यस्मिन्व्रतान्यादधुः ।

उपो षु जातमार्यस्य वर्धनमग्निं नक्षन्तु नो गिरः ॥ ४७ ॥

अग्निरुक्थे पुरोहितो ग्रावाणो बर्हिरध्वरे ।

ऋचा यामि मरुतो ब्रह्मणस्पते देवा अवो वरेण्यं ॥ ४८ ॥

अग्निमीडिष्वावसे गाथाभिः शीरशोचिषं ।

अग्निं राये पुरुमीढ श्रुतं नरोऽग्निः सुदीतये छर्दिः ॥ ४९ ॥

श्रुधि श्रुत्कर्ण वह्निभिर्देवैरग्ने सयावभिः ।

आ सीदतु बर्हिषि मित्रो अर्यमा प्रातर्यावभिरध्वरे ॥ ५० ॥

प्र दैवोदासो अग्निर्देव इन्द्रो न मज्मना ।

अनु मातरं पृथिवीं वि वावृते तस्थौ नाकस्य शर्मणि ॥ ५१ ॥

अध ज्मो अध वा दिवो बृहतो रोचनादधि ।

अया वर्धस्व तन्वा गिरा ममा जाता सुक्रतो पृण ॥ ५२ ॥

कायमानो वना त्वं यन्मात्ऱीरजगन्नपः ।

न तत्ते अग्ने प्रमृषे निवर्तनं यद्दूरे सन्निहाभुवः ॥ ५३ ॥

नि त्वामग्ने मनुर्दधे ज्योतिर्जनाय शश्वते ।

दीदेथ कण्व ऋतजात उक्षितो यं नमस्यन्ति कृष्टयः ॥ ५४ ॥

देवो वो द्रविणोदाः पूर्णां विवष्ट्वासिचं ।

उद्वा सिञ्चध्वमुप वा पृणध्वमादिद्वो देव ओहते ॥ ५५ ॥

प्रैतु ब्रह्मणस्पतिः प्र देव्येतु सूनृता ।

अच्छा वीरं नर्यं पङ्क्तिराधसं देवा यज्ञं नयन्तु नः ॥ ५६ ॥

ऊर्ध्व ऊ षु ण ऊतये तिष्ठा देवो न सविता ।

ऊर्ध्वो वाजस्य सनिता यदञ्जिभिर्वाघद्भिर्विह्वयामहे ॥ ५७ ॥

प्र यो राये निनीषति मर्तो यस्ते वसो दाशत् ।

स वीरं धत्ते अग्न उक्थशंसिनं त्मना सहस्रपोषिणं ॥ ५८ ॥

प्र वो यह्वं पुरूणां विशां देवयतीनां ।

अग्निं सूक्तेभिर्वचोभिर्वृणीमहे यंसमिदन्य इन्धते ॥ ५९ ॥

अयमग्निः सुवीर्यस्येशे हि सौभगस्य ।

राय ईशे स्वपत्यस्य गोमत ईशे वृत्रहथानां ॥ ६० ॥

त्वमग्ने गृहपतिस्त्वं होता नो अध्वरे ।

त्वं पोता विश्ववार प्रचेता ताक्षि यासि च वार्यं ॥ ६१ ॥

सखायस्त्वा ववृमहे देवं मर्तास ऊतये ।

अपां नपातं सुभगं सुदंससं सुप्रतूर्तिमनेहसं ॥ ६२ ॥

आ जुहोता हविषा मर्जयध्वं नि होतारं गृहपतिं दधिध्वं ।

इडस्पदे नमसा रातहव्यं सपर्यता यजतं पस्त्यानां ॥ ६३ ॥

चित्र इच्छिशोस्तरुणस्य वक्षथो न यो मातरावन्वेति धातवे ।

अनूधा यदजीजनदधा चिदा ववक्षत्सद्यो महि दूत्या३ं चरन् ॥६४ ॥

इदं त एकं पर ऊ त एकं तृतीयेन ज्योतिषा सं विशस्व ।

संवेशनस्तन्वे३ चारुरेधि प्रियो देवानां परमे जनित्रे ॥ ६५ ॥

इमं स्तोममर्हते जातवेदसे रथमिव सं महेमा मनीषया ।

भद्रा हि नः प्रमतिरस्य संसद्यग्ने सख्ये मा रिषामा वयं तव ॥ ६६ ॥

मूर्धानं दिवो अरतिं पृथिव्या वैश्वानरमृत आ जातमग्निं ।

कविं सम्राजमतिथिं जनानामासन्नाः पात्रं जनयन्त देवाः ॥ ६७ ॥

वि त्वदापो न पर्वतस्य पृष्ठादुक्थेभिरग्ने जनयन्त देवाः ।

तं त्वा गिरः सुष्टुतयो वाजयन्त्याजिं न गिर्ववाहो जिग्युरश्वाः ॥ ६८ ॥

आ वो राजानमध्वरस्य रुद्रं होतारं सत्ययजं रोदस्योः ।

अग्निं पुरा तनयित्नोरचित्ताद्धिरण्यरूपमवसे कृणुध्वं ॥ ६९ ॥

इन्धे राजा समर्यो नमोभिर्यस्य प्रतीकमाहुतं घृतेन ।

नरो हव्येभिरीडते सबाध आग्निरग्रमुषसामशोचि ॥ ७० ॥

प्र केतुना बृहता यात्यग्निरा रोदसी वृषभो रोरवीति ।

दिवश्चिदन्तादुपमामुदानडपामुपस्थे महिषो ववर्ध ॥ ७१ ॥

अग्निं नरो दीधितिभिरण्योर्हस्तच्युतं जनयत प्रशस्तं ।

दूरेदृशं गृहपतिमथव्युं ॥ ७२ ॥

अबोध्यग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुमिवायतीमुषासं ।

यह्वा इव प्र वयामुज्जिहानाः प्र भानवः सस्रते नाकमच्छ ॥ ७३ ॥

प्र भूर्जयन्तं महां विपोधां मूरैरमूरं पुरां दर्माणम्।

नयन्तं गीर्भिर्वना धियं धा हरिश्मश्रुं न वर्मणा धनर्चिम्॥ ७४ ॥

शुक्रं ते अन्यद्यजतं ते अन्यद्विषुरूपे अहनी द्यौरिवासि ।

विश्वा हि माया अवसि स्वधावन्भद्रा ते पूषन्निह रातिरस्तु ॥७५ ॥

इडामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध ।

स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥ ७६ ॥

प्र होता जातो महान्नभोविन्नृषद्मा सीददपां विवर्ते ।

दधद्यो धायी सुते वयांसि यन्ता वसूनि विधते तनूपाः ॥ ७७ ॥

प्र सम्राजमसुरस्य प्रशस्तं पुंसः कृष्टीनामनुमाद्यस्य ।

इन्द्रस्येव प्र तवसस्कृतानि वन्दद्वारा वन्दमाना विवष्टु ॥ ७८ ॥

अरण्योर्निहितो जातवेदा गर्भ इवेत्सुभृतो गर्भिणीभिः ।

दिवेदिव ईड्यो जागृवद्भिर्हविष्मद्भिर्मनुष्येभिरग्निः ॥ ७९ ॥

सनादग्ने मृणसि यातुधानान्न त्वा रक्षांसि पृतनासु जिग्युः ।

अनु दह सहमूरान्कयादो मा ते हेत्या मुक्षत दैव्यायाः ॥ ८० ॥

अग्न ओजिष्ठमा भर द्युम्नमस्मभ्यमध्रिगो ।

प्र नो राये पनीयसे रत्सि वाजाय पन्थां ।। ८१ ।।

यदि वीरो अनु ष्यादग्निमिन्धीत मर्त्यः ।

आजुह्वद्धव्यमानुषक्शर्म भक्षीत दैव्यं ।। ८२ ।।

त्वेषस्ते धूम ऋण्वति दिवि सं च्छुक्र आततः ।

सूरो न हि द्युता त्वं कृपा पावक रोचसे ।। ८३ ।।

त्वं हि क्षैतवद्यशोऽग्ने मित्रो न पत्यसे ।

त्वं विचर्षणे श्रवो वसो पुष्टिं न पुष्यसि ।। ८४ ।।

प्रातरग्निः पुरुप्रियो विष स्तवेतातिथिः ।

विश्वे यस्मिन्नमर्त्ये हव्यं मर्तास इन्धते ।। ८५ ।।

यद्वाहिष्ठं तदग्नये बृहदर्च विभावसो ।

महिषीव त्वद्रयिस्त्वद्वाजा उदीरते ।। ८६ ।।

विशोविशो वो अतिथिं वाजयन्तः पुरुप्रियं ।

अग्निं वो दुर्यं वचः स्तुषे शूषस्य मन्मभिः ।। ८७ ।।

बृहद्वयो हि भानवेऽर्चा देवायाग्नये ।

यं मित्रं न प्रशस्तये मर्तासो दधिरे पुरः ।। ८८ ।।

अगन्म वृत्रहन्तमं ज्येष्ठमग्निमानवं ।

य स्म श्रुतर्वन्नार्क्षे बृहदनीक इध्यते ।। ८९ ।।

जातः परेण धर्मणा यत्सवृद्भिः सहाभुवः ।

पिता यत्कश्यपस्याग्निः श्रद्धा माता मनुः कविः ।। ९० ।।

सोमं राजानं वरुणमग्निमन्वारभामहे।

आदित्यं विष्णुं सूर्यं ब्रह्मानं च बृहस्पतिम्॥ ९१

इत एत उदारुहन्दिवः पृष्ठान्या रुहन्।

प्र भूर्जयो यथा पथोद्यामङ्गिरसो ययुः॥ ९२

राये अग्ने महे त्वा दानाय समिधीमहि।

ईडिष्वा हि महे वृषं द्यावा होत्राय पृथिवी॥ ९३

दधन्वे वा यदीमनु वोचद्ब्रह्मेति वेरु तत्।

परि विश्वानि काव्या नेमिश्चक्रमिवाभुवत्॥ ९४

प्रत्यग्ने हरसा हरः शृणाहि विश्वतस्परि।

यातुधानस्य रक्षसो बलं न्युब्जवीर्यम्॥ ९५

त्वमग्ने वसूंरिह रुद्रां आदित्यां उत।

यजा स्वध्वरं जनं मनुजातं घृतप्रुषम्॥ ९६